StudiekeuzeKompas
De drie finaliteiten
in het secundair onderwijs
Een onderbouwde studiekeuze begint met inzicht
in de structuur van het secundair onderwijs.
Finaliteiten in het secundair onderwijs
De finaliteit van een studierichting geeft aan waarvoor een opleiding een leerling voorbereidt na het secundair onderwijs. In de tweede en derde graad behoort elke studierichting tot één van de drie finaliteiten: de doorstroomfinaliteit, de dubbele finaliteit of de arbeidsmarktgerichte finaliteit.
De eerste graad als observatie- en oriëntatiegraad
De eerste graad omvat het eerste en het tweede leerjaar en wordt officieel beschouwd als een observatie- en oriëntatiegraad. Gedurende deze twee leerjaren worden de talenten, competenties, interesses en de werkhouding van elke leerling in kaart gebracht. In de eerste graad is er nog geen finaliteitskeuze. Leerlingen worden ingedeeld in de A-stroom of de B-stroom, naargelang het al dan niet behaald zijn van het getuigschrift basisonderwijs en de aanbeveling van de vorige school.
Oriëntering als continu proces:
De oriëntering naar een finaliteit is geen eenmalige beslissing op het einde van de eerste graad, maar een continu proces dat de volledige eerste graad doorloopt. Leerkrachten, CLB-medewerkers, ouders en leerlingen nemen daarin gezamenlijk deel. Begeleidende en delibererende klassenraden leveren de onderbouwing voor het oriënteringsadvies aan het einde van de eerste graad.
Oriënteringsattesten
Op het einde van elk leerjaar reikt de delibererende klassenraad een oriënteringsattest uit dat bepaalt of een leerling naar het volgende leerjaar mag overgaan en welke studierichtingen of basisopties toegankelijk zijn. Het attest van het tweede leerjaar is rechtstreeks bepalend voor de toegang tot studierichtingen in de tweede graad.
De leerling is geslaagd en kiest vrij welke studierichting of basisoptie in het volgende leerjaar gevolgd wordt, mits voldaan is aan de toelatingsvoorwaarden.
De leerling is geslaagd maar behaalde voor één of meer vakken onvoldoende resultaten. De klassenraad sluit één of meer studierichtingen, basisopties of finaliteiten uit. Een overgang naar een hoger leerjaar is mogelijk, maar de keuzemogelijkheden zijn beperkt.
De leerling is niet geslaagd en moet het leerjaar overdoen. Een overgang naar een hoger leerjaar is niet mogelijk.
De drie finaliteiten
Doorstroomfinaliteit (D)
ASO · TSO · KSO Studierichtingen in de doorstroomfinaliteit zijn abstract-theoretisch van aard. Het grootste aandeel in het lessenpakket vormt de algemene vorming. Leerstof wordt diepgaand, zelfstandig en in een hoog tempo verworven en verwerkt. Domeinoverschrijdende richtingen bereiden leerlingen voor op een brede waaier aan academische en professionele bacheloropleidingen. Domeingebonden richtingen sturen aan op doorstroom naar specifieke opleidingen aan hogeschool of universiteit. Het ASO is steeds domeinoverschrijdend; TSO- en KSO-richtingen met doorstroomfinaliteit zijn domeingebonden. Na het secundair onderwijs: Leerlingen behalen een diploma secundair onderwijs met onderwijskwalificatie niveau 4 (OK4), wat toegang verleent tot academische en professionele bacheloropleidingen en graduaatsopleidingen. Onderbouwd leerlingprofiel vanuit de eerste graad: Sterke theoretische instelling, aantoonbaar hoog abstractievermogen in vakken als wiskunde, talen en wetenschappen, en consistente studiediscipline en zelfstandigheid doorheen de eerste graad.
Dubbele finaliteit (D/A)
TSO · KSO De dubbele finaliteit combineert een brede basisvorming met een omvangrijk pakket specifieke technische of artistieke vorming. Leerstof wordt in concretere situaties aangebracht met meer begeleidingstijd dan in de doorstroomfinaliteit. Vanaf de derde graad wordt een beroepskwalificatie (BK) gekoppeld aan de studierichting. Leerlingen ronden af met de keuze tussen doorstroom naar het hoger onderwijs of een directe intrede op de arbeidsmarkt. Na het secundair onderwijs: Diploma met OK4. Doorstroom naar een professionele bachelor of graduaatsopleiding sluit het meest aan; directe instap op de arbeidsmarkt behoort eveneens tot de mogelijkheden. Onderbouwd leerlingprofiel vanuit de eerste graad: Uitgesproken interesse in een technisch of artistiek domein, leert aantoonbaar beter in concrete situaties dan via louter abstracte leerstof, en wil zowel hoger onderwijs als arbeidsmarkt als reële opties openhouden.
Arbeidsmarktfinaliteit (A)
BSO · BUSO OV3 Studierichtingen in de arbeidsmarktfinaliteit zijn overwegend praktijkgericht met een beperkt theoretisch aandeel. In de derde graad staat de stage centraal als directe voorbereiding op het beroepsleven. Vanaf de tweede graad is duaal leren een volwaardig alternatief. Vanaf de derde graad wordt een beroepskwalificatie (BK) gekoppeld aan de studierichting. Na het secundair onderwijs: Diploma met OK3 na het zesde jaar. Via een zevende voorbereidend jaar behalen leerlingen OK4 en toegang tot een bacheloropleiding. Doorstroom naar een graduaatsopleiding behoort eveneens tot de mogelijkheden. Onderbouwd leerlingprofiel vanuit de eerste graad: Uitgesproken voorkeur voor praktisch werk boven theoretische leerstof, leert aantoonbaar het meest via actief uitvoeren, heeft structuur en gerichte begeleiding nodig, en heeft een concrete beroepsdroom of sector voor ogen.
De acht studiedomeinen
Naast de finaliteit kiest een leerling ook een studiedomein: een verzamelnaam voor inhoudelijk verwante studierichtingen. De interesse van de leerling bepaalt het studiedomein; de mogelijkheden en toekomstvisie bepalen de finaliteit. Beide keuzes dienen samen te worden bekeken.
Binnen elk domein zijn studierichtingen beschikbaar in de verschillende finaliteiten, afhankelijk van het aanbod van de school.
Taal en cultuur
Economie en organisatie
STEM
Maatschappij en welzijn
Kunst en creatie
Sport
Land -en tuinbouw
Voeding en horeca
Deze pagina biedt een feitelijk overzicht van de structuur van de eerste graad en de drie finaliteiten, uitsluitend op basis van officiële Vlaamse bronnen. De informatie dient als onderbouwing voor oriënteringsgesprekken bij de overgang van de eerste naar de tweede graad. Voor het concrete studieaanbod raadpleegt men onderwijskiezer.be of de schoolwebsite.
Geraadpleegde bronnen
1) Datalink. (n.d.). Evalueren en attesteren in het secundair onderwijs. https://www.vcov.be/ouderinfotheek/vcov-infomateriaal/evalueren-en-attesteren-secundair-onderwijs
2) Katholiek Onderwijs Vlaanderen. (2020, februari). Modernisering so tweede en derde graad. https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/modernisering-so-tweede-derde-graad
3) Onderwijs en vorming. (n.d.). Vlaanderen.be. https://www.vlaanderen.be/onderwijs-en-vorming